Hee Muts!

'Hebban olla vogala nestas hagunnan,
hinase hic enda thu, uuat unbidan uue nu?'

Dit zijn de oudste, op papier geschreven zinnen Nederlands, uit de twaalfde eeuw.

'Hebben alle vogels nesten begonnen,
behalve ik en jij, wat wachten wij nu?'

Als student Nederlands heb ik deze periode het vak Taalgeschiedenis. Reuze interessant om de ontwikkeling van de Nederlandse taal te bestuderen.
Nieuwe woorden zijn vaak 'geleend' van andere talen. Zo hebben wij een flink aantal Franse en Engelse woorden in onze taal, denk bijvoorbeeld aan het woord paraplu. Nu is het bij dit voorbeeld wel duidelijk, maar wij gebruiken, zonder er bij stil te staandagelijks vele woorden die aan andere talen zijn ontleend.
Sommige woorden, waarvan je denkt dat dit hele gewone Nederlandse woorden zijn, zijn lang geleden aan het Latijns ontleend. Soms gaat de oorsprong van een woord nog verder terug.

Neem het woord muts, een woord waarvan ik dacht dat het niet Hollandser kon. Muts was in het Middelnederlands mutse en is daar terechtgekomen vanuit het Latijn dat in de kerk gebruikt werd: almucium betekent 'mantel met kap' en was een kledingstuk voor een geestelijke. De toevoeging al- doet vermoeden dat het woord is overgenomen uit het Arabisch. Uit onderzoek is gebleken dat dat inderdaad zo is: al-mustaka is het Arabische woord. Deze taal heeft het weer uit het Perzisch, waar moesjta 'pelsmantel met lange mouwen' betekent.
Zo kan een woord dus niet alleen van vorm maar ook van betekenis veranderen. Muts wordt tegenwoordig ook als een soort aanspreekvorm gebruikt (lees:lief scheldwoordje), wanneer een vrouw een domme fout maakt. 'Hee muts....'

Dus: moesjta->al-mustaka->almucium->mutse->muts

Maar ook zijn er woorden vanuit het Nederlands in een andere taal terechtgekomen. Bijvoorbeeld:

Schots dialect:
To besle= bazelen
Mattie= maatjes (haring)
Swack= zwak
Portugees:
Bombordo= bakboord
Colza= koolzaad
Dique= dijk
Engels:
Brandy= brandewijn
Coleslaw= koolsla
Frans:
Bâbord= bakboord



(Interesse? Informatie uit het boek Taalverschillen, van Reenen en Elias, ISBN 9062830706)